DEAL PERFORMANS DEERLENDRME FORMU TASARIMINDA ANALTK HYERAR YNTEMYAKLAIMI 

ZET 
Bu almada, gnmz insan kaynaklar uygulamalarndan biri olan performans deerlendirme sistemi iin kullanlan deerlendirme yntemlerinin ve etkinliklerinin ok ltl bir karar problemi olmasndan kaynaklanan sorun ve eksiklikleri gidermeye ynelik bir alma yaplmtr. almann ilk blmnde performans deerlendirme sistemi, yntemleri ve bu yntemlerin avantaj ve dezavantajlar zerinde durulmutur. kinci blmde, analitik hiyerari ynteminin yaps, genel kullanm alanlar, salad avantajlar ve performans deerlendirme yntemlerini incelemek iin oluturulan ltler ve alternatifler anlatlmtr. Son blmde ise AHP ile incelenen performans deerlendirme yntemlerinden ideal bir performans deerlendirme formu tasarmnn admlar ve oluturulan yeni performans deerlendirme formu verilmitir. 

1. GRPerformans deerlendirme, bir yneticinin nceden 
saptanm standartlarla karlatrma ve lme yoluyla Performans, belirli amalara ynelik planl etkinlikler personelin iteki performansnn deerlendirilmesi sonucu nicel ya da nitel olarak deer kazanmsreci yada bireyin grevindeki baars, iteki tutumu kavramlardr. Bir iletmenin performans; stratejik, ve davranlar, ahlaki durumu ve zelliklerini taktiksel ve operasyonel amalarnn gerekletirilme-ayrntlayan ve btnleyen, ksaca bireyin kuruluun sinde, alanlarn iin nitelik ve gereklerini yerine baarsna olan katklarn deerlendiren planl bir getirmek iin gsterdikleri tm abalarn deerlen-aratr [2,4]. dirilmesi olarak tanmlanabilir. Deerlendirme, lme sonularn belirli bir lt sistemine dayanarak, Bir dier deyile performans deerlendirmesi; alan llen nitelik hakknda bir deer yargsna varma ile ynetici arasnda ortak bir almaya, bilgi sreci olarak tanmlanabilir [1-3]. alveriine, hem hatalar hem de baarlar asndan 
E. Eraslan ve O. Algn deal Performans Deerlendirme Formu Tasarmnda Analitik Hiyerari Yntemi Yaklam
sorumluluunun paylalmasna, eitim ve gelimesine olanak salayan dinamik bir sistemdir. Performans deerleme kii dzeyinde bireysel psikolojik, kurum dzeyinde motivasyona ynelik bir ihtiyatr [1]. 
1.1.  Performans Deerlendirme Sisteminin Amalar ve Kullanm Alanlar

1.1.1. Performans deerlendirmenin amalar
Performans deerlendirmenin ana amalarn iki grupta toplayabiliriz: 
1-Ynetsel amalar: 
 
letmenin eitli birimlerinden en alt birim olan personele kadar baar durumlarnn llmesine olanak salayacak ortam hazrlamak, 

 
e yerletirme, adaylk dnemindeki alanlarn grevlerini srdrp srdremeyecekleri, terfi, cret art, zendirici cret sistemleri, dllendirme, cezalandrma ve yer deitirme gibi eitli alan ilev ve uygulamalarna ilikin ynetsel kararlarn alnmasnda gereksinme duyulacak bilgi ve nesnel lleri salamak, 

 
letmenin ama ve gereksinimleri ile alanlarn ama ve gereksinimlerinin btnletirilmesi iin gerekli ortamn hazrlanmasna katkda bulunmak, 

 
letmenin igc ve ynetim potansiyeli hakknda gvenilir bilgiler elde etmek, 

 
letmenin genel baar durumu ve sorunlarna ilikin bilgi toplamak ve gelecekte ortaya kabilecek olaylarn nceden kestirilmesine olanak salamak, 

 
Daha etkin igc politika, plan ve programlarnn cret sistemlerinin, eitim ve gelitirme programlarnn, ie alma, seme ve yerletirme, terfi ve dllendirme uygulamalarnn gelitirilmesine olanak salamak [1,5,6]. 

2-Gelecee ilikin personel gelitirme amalar: 

 
alanlara baar dzeyleri hakknda bilgi vermek, stlerinin kendileri hakknda ne dndkleri ve neler beklediklerini bilmelerine olanak salamak, 

 
Kiisel amalarn belirlenmesini, elde edilen baarlarn tannmas ve yaplan iin anlam kazanmasn salamak ve dolaysyla kiinin baar gereksinmesini karlamak, i tatmini ve motivasyonu arttrmak, ie yabanclamayazaltmak ve kiinin amalar ile iletme amalararasndaki elikiyi ortadan kaldrmak, 

 
alanlara hatal ve eksik ynlerini gstererek bunlarn eitim ve geliim planlar ile giderilmesine olanak salamak, 

 
alanlarn iletmedeki geleceklerine ilikin durumlarn aklayan kariyer planlamasuygulamalarna olanak salamak [1,5,7,8]. 


1.1.2. Performans deerlendirmenin kullanm alanlar
 
En yaygn kullanm alan olan alanlarn terfi ve kademe indirimi, grev tanmlarnn yeniden yaplandrlmas uygulamalar, 

 
cret dzenlemesi, 

 
Personeli ikaz etme ve iten karma kararlar, 

 
gc gereksinimlerinin belirlenmesi, 

 
Bireysel ve rgtsel eitim ve geliim ihtiyalarnn belirlenmesi, 

 
Yneticiler ile alanlar arasndaki hiyerariyi azaltc, koordinasyonu arttrc faaliyetler, 

 
alanlarla iletiim kurarak alanlarn performans geliimini destekleyici almalar, 

 
Kariyer gelitirme uygulamalar [1,7,9]. 



1.2. Performans Deerlendirme Yntemleri 
1.2.1. Grafik deerlendirme yntemi 
Bu yntem, belirli bir i grubundaki alanlarn iteki bireysel baarlarn genel olarak deerlendirmek amacyla kullanlr.Bir departmanda alanlarn tm veya az sayda alan bulunan kk iletmeler iin uygun bir yntemdir. Belirli zaman periyotlarsonunda igrenin bal olduu ynetici tarafndan igrenin kiilik zellikleri, ie ilikin davranlar ve iin ktlarnn deerlendirildii puanlamaya dayalsistematik bir yntemdir. 
Grafik deerlendirme ynteminin avantajlar: 
 
Gelitirilmesi ve uygulanmas kolay bir yntem olmas

 
Ksa srede deerlendirilmesinden dolay iletmeye maliyetinin az olmasdr. 

Grafik deerlendirme yntemini dezavantajlar: 

 
Baz kriterler saysallatrlamadndan igrenler aras farklar kimi zaman ortaya konamaz [1,5]. 




1.2.2. Puanlama yntemi 
Puanlama yntemi her kritere nem srasna gre puan atanmasna dayal bir yntemdir. Yaygn uygulamada kriterler 5 dereceye ayrlr ve bu ayrm puan aralnda baarldan balayarak baarsza kadar adlandrlr. Bu uygulamada puan atama 3 farklekilde yaplabilir: 
1-Minimum arlklandrma: Kritere verilecek 
maksimum puan ilk dereceye atanarak eit 
aralklarla dier derecelere puan atamay esas alr. 2-Maksimum arlklandrma: Kritere verilecek 
maksimum puan beinci dereceye atanarak eit ve 
azalan aralklarla dier derecelere puan atamay
esas alr. 3-Geometrik dizi ile arlklandrma: Geometrik dizi 
arpan bulunarak iilerin motivasyonunu arttrmaya ynelik ve daha ok baarya daha fazla 

puan veren bir uygulamadr. 4-Aritmetik dizi ile arlklandrma: Kriter ii en 
yksek ve en dk puan fark bulunarak atamalarn 
eit aralklarla yaplmasn esas alan bir 
uygulamadr. 
Puanlama Ynteminin avantaj olarak sonularn deerlendirmesinin kolayl, puanlama ynteminin dezavantajlar aadakiler saylabilir: 
 
Gelitirilmesi kriterlere bal olarak zorlaabilir, 

 
Her departman kendine ait kriterlerle deerlendirilmelidir, 

 
Faktr puan atamak profesyonellik ister [1,5,7]. 




1.2.3. Derecelendirme yntemi 
greni deerlendirmek iin oluturulan kriterlere en uygun seenein iaretlenmesine dayal bir uygulamadr. Seeneklerin aklama iermesi, deerlendiriciye kriterler ve seenekler aras farklaranlamasna yardmc olmaktadr. 
Derecelendirme ynteminin avantajlar: 
 
Dier yntemlere gre daha ak ve nettir, 

 
Tutarl deerlendirmeye olanak salamaktadr, 

 
Sonular elde edilmesi kolay olduundan maliyeti dk bir yntemdir. 

Derecelendirme ynteminin dezavantajlar: 

 
Seenekler aras farklarn ak biimde ifade edilmesi gerekir, 

 
Seenek tanlarn yapmak profesyonellik ister [1,5,7]. 



1.2.4. Kontrol listesi yntemi 
Deerlendiricinin formda belirtilmi faaliyetlerden igrenin sahip olduu ve gzledii kriterleri semesine dayal bir yntemdir. Faaliyetlere puan atama ilemi gerekletirilerek formun saysal hale getirilmesi mmkndr. 
 Kontrol listesi ynteminin avantajlar: 
 
Pratik ve maliyeti dk bir yntemdir, 

 
Faaliyetler aklama ierdiinden deerleyici asndan iaretleme ilemi kolay yaplmaktadr, 

 
Yntem tutarl sonular verir. 

Kontrol listesi ynteminin dezavantajlar: 

 
Halo etkisi grlebilir, 

 
Arlkl puanlarn iyi atanmas gerekir, 

 
Ayn departmanda bile baz faaliyetler ayn arla sahip olmayabilir [7,8]. 



1.2.5. Zorunlu seim yntemi 
Deerlendiricinin gruplam kriterler iinden her gruptan bir tanesini semesine dayanan bir yntemdir. 
Zorunlu seim ynteminin avantajlar: 
 
Saysal yntem olmas deerlendirmeyi kolaylatrmaktadr, 

 
Uygulanmas pratik ve ekonomiktir. 

Zorunlu sein ynteminin dezavantajlar: 

 
grenin durumunu belirten bir seenek yoksa bile bir seenek iaretlenmelidir. Bu ynteme igren aras fark deerlendirmesi iin bir engel tekil etmektedir. 



1.2.6. Puan tahsis yntemi 
Uygulama bakmndan zorunlu dalm yntemine benzeyen bu yntemde igrenlerden en baarlsndan en baarszna kadar yukardan aasralanmas ve puan atanmas ilemini ierir. Bylece igrenler aras bir sralama oluturulmu olur. 
Puan tahsis ynteminin avantajlar: 
 
Basit ve uygulanmas kolay bir yntemdir. 

Puan tahsis ynteminin avantajlar: 

 
Deerlendirici hatasna ak bir yntemdir, 

 
Puanlama igrenler aras fark gsterme niteliine sahip olmayabilir [5,10]. 



1.2.7. Davransal deerlendirme yntemi 
Zorunlu seim yntemi ile derecelendirme ynteminin beraber kullanlmas ile oluturulan bu yntem igrenin durumunu belirten tek seenein iaretlenmesi esasna dayanr. 
Davransal deerlendirme formunun hazrlanmasnda igrenin katlmna izin verilmesi,dier yntemlere gre igrenin formu benimsemesi salamtr [1,5]. 
Davransal deerlendirme ynteminin avantajlar: 
 
grenin dier yntemlere gre daha ok benimsedii bir uygulamadr, 

 
cretlendirme ve kariyer planlamasna ierii dolaysyla kaynaklk eder, 

 
grenin yapti esas alnarak puanlamaya gidilir. 

Davransal deerlendirme ynteminin dezavantajlar: 

 
Yntemin gelitirilmesi uzun zaman ald iin zaman alc ve maliyeti yksektir [3]. 




1.2.8. kili karlatrma yntemi 
Belirli bir grup yada departmanda alan igrenleri birbirleri ile kyaslayarak sralama elde eden bir yntemdir. grenler yukardan aa ve soldan saa doru matris tablosuna atanarak ve her igrenin dier igrenlerle kyaslanp daha sonra dier igrene gre baarl grlenlere + iareti atanmasyla oluan bir formdur. Kyaslamann en sonunda + says toplamfazla olandan en aza kadar igrenlerin sralama saysyazlarak form tamamlanr [5]. 

E. Eraslan ve O. Algn deal Performans Deerlendirme Formu Tasarmnda Analitik Hiyerari Yntemi Yaklam
kili karlatrma ynteminin avantajlar: 
 
Baar sralamas kolaylkla elde edilir, 

 
Her igren birbirleriyle kyaslanm olur. Kademesi drme veya iten ayrlma kararlaralnmasn kolaylatrr. 

kili karlatrma ynteminin dezavantajlar: 

 
gren says ok olduu durumlarda uygulama sresi ve maliyeti ok fazla artar, 

 
Deerlendirici hatalarna ak bir yntemdir, 

 
grenler birbirleriyle kyaslandndan motivasyon sorunlar ortaya kabilir.[3] 



2. ANALTK HYERAR PROSES (AHP) 
1970 yllarnda karar destek arac olarak gelitirilen Analitik Hiyerari Prosesi, ok ltl karar problemlerinin aratrlmasnda kullanlr. Hem objektif hem subjektif deerlendirme ltlerini kullanmas, deerlendirme tutarllnn test edilmesini salamas, zellikle de ok saydaki lte gre deerlendirilmesi gereken alternatifler ierisinden hangisine ncelik verilmesi gerektii gibi ok nemli bir kararn karar verici tarafndan uygulanmas nedeniyle AHP nemli bir aratr [5,11]. 
AHPnin genel kullanm alanlar: 
 
 deerlendirmesi, 

 
Alternatif seimi, 

 
Kar/zarar karlatrmalar, 

 
Olas ktlarn tahmini, 

 
Karar verme sistemindeki deiiklikleri kontrol etme, 

 
Grup karar vermenin kolaylatrlmasdr [11]. 


AHP kullanmnn temel nedenleri: 
 
Performans Deerlendirme almasnn ok ltl bir yapda olmas, 

 
Geleneksel performans deerlendirme yntemlerinin nitel ltleri objektif olarak deerlendirememesinden kaynaklanan deerlendirme eksiklikleri ve hatalar, 

 
Geleneksel performans deerlendirme yntemlerinin tutarll, uygulayclarn yetenekleri ve bilgileriyle kstl kalmas, 

 
Geleneksel performans deerlendirme yntemlerinin byk ounluunun uygulama sonunda yneticiye bekledii bilgileri sunmaktan uzak kalmasdr [5,11]. 


AHP kullanmnn salayaca yararlar: 
 
Performans deerlendirme uygulamasnn ierdii ok ltllk analitik olarak incelenebilecektir, 

 
Objektif ve subjektif deerlendirme ltlerinin birlikte yrtlmesini mmkn klnacaktr, 

 
Deerlendirmelerin tutarll llebilecektir, 


 ok saydaki ltlere gre deerlendirilmesi gereken altenatiflerin arlklandrlmas salanacaktr [5,11]. 
2.1. Problemin Tanm
Performans deerlendirme uygulamasnda, deerlendirici tarafndan kullanlacak deerlendirme formunun seimi ok ltl ve ok alternatifli bir problem olduu iin AHP ynteminin kullanlmas uygun grlmtr. Problemin zmnde AHP yntemini drt lt ve drt alternatif ile uygulanmtr. Seilen ltler, eitli uygulama alanlarnda performans deerlendirme formlarndan beklenen zellikleri gz nnde tutarak ve Trkiye sivil savunmas iin hizmet veren iki zel irketin orta ve st dzey yneticileri ile yaplan beyin frtnas sonucu oluturulmutur. Gnmz performans deerlendirme yntemlerinin temel yapsnortaya koyan ve yap olarak birbirinden farkl yntemler alternatifleri oluturmutur..Bu lt ve alternatifler aada grlmektedir.  
ltler: 
1-Uygulanabilirlik: Formun basitlii ve deerlendiricinin seenekler aras farklar kolay anlayabilmesidir. 
2-Gvenilirlik: Formun alanlar aras farklarbelirleme yeteneidir. 
3-Deerlendirme sonularnn etkin kullanm: Formun yneticinin tarafndan deerlendirdiinde alanlarn eitim-geliim ihtiyacn ve eksikliklerini gsterebilmesi ve cretlendirme ve kariyer planlamasna kaynaklk yapabilme zelliidir. 
4-Ekonomiklik: Form uygulamalarnn yneticiye aktarm sresi ve formun doldurulma sresidir. 
Alternatifler: 
1-Derecelendirme Yntemi 2-kili Karlatrma Yntemi 3-Kontrol Listesi Yntemi 4-Puanlama Yntemleri: Grafik Deerlendirme 
yntemi, Puanlama yntemi, Zorunlu Seim yntemi, Davransal Deerlendirme yntemi, Puan Tahsis yntemi 
2.2. Hiyerarik Yapnn Kurulmas
Bu yap kurulurken AHP prensipleri dorultusunda ncelikle ama, bunu takip eden ltler ve bunlarn alternatifleri gsterilmitir. Burada tam hiyerarik bir yap ile karlalmaktadr. 


2.3. kili Karlatrmalarn Yaplmas
kili karlatrmalar AHPnin en nemli aamasdr. kili karlatrmalar ile AHPde yarglar bir matrise dntrlr. aij, i zellik ile j zelliin ikili karlatrma deerini verecek olursa genel olarak ikili 

w1/ w1 .. w1/ wn
.. ........

karlatrma matrisi;  W* = 
... . ... . 
a11a12 a1
.......
.

a11 a12 a1 
1/ 12 
.

.

n 
/ 1.. /
n 
w w w w
..
n n n
....

....

....

a
A = 

a 
...

21 
...

= 

kili karlatrma matrisi tutarl ise (tutarllk konusu 
. ...

. ...

sonraki blmde aklanacaktr), W* matrisi ile 
arasnda ok byk farklarn olmamas gerekir. 
Aritmetik ortalama ile greli nem hesaplamasyaplarak karlatrmal vektrlerin (GV) deerleri bulunmutur. Bu vektrler, alternatifler ve ltler Tablo 5te verilmitir [12,13]. 

3. UYGULAMA 
Bu almadaki ama ideal performans deerlendirme formu tasarlanmasdr. Bu ama, uygulanabilirlik, gvenilirlik, deerlendirme sonularnn etkin kullanm ve ekonomiklik gibi drt farkl lt altnda daha nce anlatlan drt farkl form zerinden oluturulmutur. 
3.1. Hiyerarik Yapnn Kurulmas
Hiyerarik yapekil 1deki gibi kurulmutur. 
3.2. kili Karlatrmalarnn Yaplmas
Matris oluturulurken simetrik eleman, arln 
arpmaya gre tersi olarak alnr. Tablo 2de ltlerden bir tanesinin alternatiflere gre karlatrlmalar gsterilmitir. 
Btn alternatifler ltlere gre deerlendirildikten sonra ltlerin kendi aralarnda karlatrma ilemi yaplr. Sonular Tablo 3de verilmitir. 
3.3. Tutarllk Oranlarnn Hesaplanmas
kili karlatrmalar sonucu elde edilen matrislerin tutarllnn kontrol yaplabilir. Tutarllk hesabiin zvektr yntemi byk kolaylk salamaktadr. Alternatif ve lt saysna gre (n=4) kabul edilebilir tutarszlk oran %10 alnm ve bu konudaki 1/ 
eklinde yazlr. kili karlatrma matrisinin birtakm zellikleri vardr. Bunlar aada sralanmtr: 
1. 
Matrisin tm elemanlar pozitif saydr ve kare matristir. 

2. 
Matris tam tutarl ise aij . ajk = aik eitlii salanr. 

3. 
Matris tam tutarlysa herhangi bir satrndan matrisin dier tm faktrleri elde edilir. 

4. 
n saysnn 2li kombinasyonu kadar alm yaplr. 

5. 
Matrisin en byk zdeerine karlk gelen zvektr, AHP matrisinde arlk veya greli nem 

6. 
A matrisinin kegenleri 1e eittir [12,13]. 


Analitik Hiyerari srecinde ltlerin ve alternatiflerin birbirlerine gre nemlerini belirleyebilmek iin her bir alternatif, dier alternatiflerle AHP kili Karlatrmalar lei tablosundaki arlna baklarak puanlanr [11]. Bu arlklar ve anlamlarTablo 1de gsterilmitir. 

.	vektr olarak tanmlanr. 
Tablo 1. Saaty nem derecesi tablosu [5,12] 
an1 a
.
.

a1 a
.

..

..

nn n nn 
nem Derecesi  Anlam  
1  Eit nem  
3  Biri dierine gre orta derecede  daha nemli  
5  Kuvvetli dzeyde nem  
7  ok kuvvetli dzeyde nem  
9  Ar dzeyde nem  
2,4,6,8  Uzlama gerektiinde kullanlan nem dereceleri  

2.4. Greli nem Vektrnn Hesaplanmas 
kili karlatrma martisinin zmnden elde hesaplamalarda kolaylk salayan Expert Choise Trial edilecek greli nem vektr W = (w1, w2, ..., wn) ile 
gsterilir. Buradaki wj deerleri ncelik veya zvektr 
olarak tanmlanr. Bu deerlerden W* matrisi elde edilir. 
Version yazlmyla Tablo 4deki oranlar 
hesaplanmtr. 
Bu tablodan da grlebilecei gibi, tm oranlar kabul edilebilir seviye iindedir ve yarglarmz dorudur. 

Tablo 2. Uygulanabilirlik lt iin ikili karlatrma matrisi 
Uygulanabilirlik  kili Karlatrma  Derecelendirme  Kontrol Listesi  Puanlama yntemleri  
kili Karlatrma  1  1/7  1/5  1/3  
Derecelendirme  7  1  5  3  
Kontrol Listesi  5  1/5  1  2  
Puanlama yntemleri  3  1/3  1/2  1  

E. Eraslan ve O. Algndeal Performans Deerlendirme Formu Tasarmnda Analitik Hiyerari Yntemi Yaklam

AMA LTLER ALTERNATFLER 

ekil 1. AHP Hiyerarik YapsTablo 3. ltler ikili karlatrma matrisi
LTLER  Uygulanabilirlik  Gvenilirlik  De. Son. Etkin Kul.  Ekonomiklik  
Uygulanabilirlik  1  1/3  1/3  1  
Gvenilirlik  3  1  1/2  3  
De. Son. Etkin Kul.  3  2  1  3  
Ekonomiklik  1  1/3  1/3  1  

Tablo 4. kili karlatrma matrisleri  tutarllk oranlar
Uygulanabilirlik  0.08  
Gvenilirlik  0.04  
Deerlendirme sonularnn etkin kullanm 0.09  
Ekonomiklik  0.05  
ltler matrisi  0.02  

Bundan sonraki ilem btnleik greli nem vektrlerinin hesaplanmasdr. 
3.4. Btnleik Greli nemler Vektrnn Bulunmas
ltlerin belirlenen kriterler altnda deerlendirilmesiyle bulunan greli nem vektrleri, bir st seviyedeki ltlerin kendi iindeki karlatrmalar iin bulunan greli nem vektr ile matrissel arpm sonucunda btnleik greli nemlere ulalr. Tablo 5te bu ilemler gsterilmektedir. 
AHP ynteminin kullanarak en yksek btnleik neme sahip iki yntem, %60 arlkla Derecelendirme yntemi ve %26 arlkla ise Puanlama Yntemleri bulunmutur. Projenin kalan ksmlarnda bu iki yntem birletirilerek yeni bir performans deerlendirme formu hazrlanacaktr. 
4.	DERECELENDRME VE PUANLAMA YNTEMLERN KULLANARAK YENFORMUN OLUTURULMASI 
Derecelendirme ve Puanlama Yntemleri toplam ierisinde %86 gibi bir deer ifade etmektedir. Bu nedenle, bu yntemlerin ortak kullanmyla oluturulabilecek bir form istenen zelliklerin tamamna yaknn kapsayacaktr. Bylece yneticiler tek bir formla birok deeri lme ve denetleme imkanna sahip olacaklardr. Bu formun oluturulmasnda gerekli olan verimlilik ve etkinlik ltlerinin belirlenmesi yerinde olacaktr. Ynetim blm iin gerekli bu gstergeler aada verilmektedir. 

 Uygulanabilirlik  Gvenilirlik  De. Son. Et. Kull.  Ekonomiklik  Btnleik Greli nemler 
Wi  0,122  0,312  0,440  0,122  
kili Karlatrma  0,055  0,064  0,083  0,056  0,03  
Derecelendirme  0,587  0,517  0,550  0,279  0,60  
Kontrol Listesi  0,213  0,165  0,135  0,139  0,11  
Puanlama yntemleri  0,145  0,252  0,232  0,525  0,26  

4.1. Yeni Oluturulacak Formda Ynetim Blm in Verimlilik ve Etkinlik Gstergeleri  
Verimlik ve etkinlik gstergeleri seiminde iletmeler tarafndan saptanmas kolay ve iletmelerde performans lm ve denetimi iin kullanlan en genel gstergeler kullanlmtr. Bylece formun daha objektif ve analitik olmasn salanmtr [6,14,15]. 
st ynetim dzeyine ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Yllk Satndeksleri 2- Pazar Payndeksleri 3-Gerekleen Genel Giderler / Btelenen Genel 
Giderler 4-Toplam retim Maliyetleri / Standart retim Maliyetleri 5-ten Ayrlanlarn Says / Ortalama alan Says
Kalite kontrol blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1- Almlarda Toplam Denetim Sresi / Alnan Parti Says2- Reddedilen Parti Says / Toplam Alnan Parti 
Says3- Yeniden lem Sresi / Toplam retim Sresi 4-Kalite nleme Maliyeti / Kalitesizliin Maliyeti 
Satnalma blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Hatal Almlar / Toplam Almlar 2-Zamannda Gelen Almlar / Toplam Almlar 3-Almlardan Salanan Tasarruf / Alnan Siparilerin 
Maliyeti 4-Ortalama Temin Sresi 
retim blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Kabul Edilen Projeler / nerilen Projeler 2-Hedef rn Maliyeti / Gerekleen rn Maliyeti 3-Belirli bir dnemde gerekleen retim / Belirli bir 
dnemde planlanan retim 
Pazarlama blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Gerekleen Satlar / Planlanan Satlar 2-Net Kar / Net Satlar 3-Satlan rn Miktar / Toplam retim Miktar
Ar-Ge blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Yeni rn Gelitirmede Salanan Tasarruf / Planlanan Maliyet 2-Uygulanan neriler / Gelitirilen Toplam neri Says3-Tamamlanan Projeler / Planlanan Projeler 
nsan kaynaklar blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Bir yldr alanlarn says / Bir yl nceki alanlarn says2-Bir yldan fazla alanlarn says / Toplam alan 
says3-Eitim Maliyetleri / Eitim Sresi 4-Toplam e Devamszlk / allan Sre 5-Toplam cret ve Maalar / Toplam letme 
Maliyeti 6-Sosyal deme ve Tazminatlar / Toplam cretler 7-Kaza Says / i Says
Stok blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Stoklarn kullanlan sermayeye oran2-Gnlk Karlanan Stok Talepleri / Gnlk Toplam Stok Talepleri 3-Stok eksiklii nedeniyle gecikmeli olarak tamamlanan iler / Toplam tamamlanan iler 
Bakm ve onarm blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Makine arzas nedeniyle hatal retim miktar / 
Toplam retim miktar2-retimi durduran arza says / allan Sre 3-Bakm maliyetleri / Btelenen bakm maliyetleri 4-Planlanan bakm ileri sresi / Gerekleen bakm 
ileri sresi 
Sevkiyat ve tama blmne ilikin verimlilik ve etkinlik gstergeleri 
1-Kullanlan Stok Alan / Mevcut Stok Alan2-Tama Giderleri / retim Giderleri 3-Hasar gren yk says / Toplam yk says4-Tama iilik sresi / Toplam iilik sresi 
4.2. Bro ve Atlye in Seenek Tanmlarnn Yaplmas
Bro ve atlye ksmlarnda puanlama iin yneticiye yardmc olacak tanmlarn yaplmas gereklidir. Bu 

E. Eraslan ve O. Algn deal Performans Deerlendirme Formu Tasarmnda Analitik Hiyerari Yntemi Yaklam
amala atlye iin 23 adet ve ynetim iin 24 adet kriter belirlenmitir. Bu kriterler 5 seenek zerinden yneticiye sunulmakta, ynetici de alan hangi tanma uygunsa o oranda puanlama yapmaktadr. Atlye iin Emirleri Yerine Getirme ve Bilgi ve Beceri Dzeyi kriterlerinin yaplm tanmlar Tablo 6da grlmektedir. Bro iin rnek kriter tanmlarLiderlik ve Sosyal likiler olarak belirlenmitir ve Tablo 7de verilmitir. 
4.3. Performans Deerlendirme Sistemi 
Performans deerlendirme formlar iki farklekilde hazrlanmtr. Bu sayede atlye ve bro alanlariin birbirinden farkl arlklara sahip olan kriterler belirgin bir ekilde vurgulanm, sonularn tutarllve objektif gzlem salamak kolaylatrlmtr. 
Atlye alanlar iin verimlilik ve etkinlik lt olarak iinin alt aylk dnemdeki verimlilii deerlendirici tarafndan tespit edilecektir.Bro alanlar iin hazrlanan formda ise her departmanda alan personel iin ayr ayr verimlilik ve etkinlik ltleri kullanlmtr. Bylece her departman kendi departmanyla ilgili kriterlerden toplam puan olan 400 zerinden 120 puan alacak ve kriterlerin belirlenmesi deerlendiriciye braklacaktr. nk kimi kriterler yl sonlarnda tespit edilebilir (rnein Gerekleen Genel Giderler/Btelenen Genel Giderler). 
Bro alanlar iin kriter says alt ile snrlandrlmtr. Bu snrlamann sebebi deerlendiricinin bu bilgilere hzl ulamasnsalamak ve formun 6 aylk periyotlarla uygulanabilmesine olanak vermektir. Atlye alanlar iin verimlilik ve etkinlik kriterlerin arlklar ynetimin politikasna bal olarak deerlendirici tarafndan belirlenecektir. 
Atlye ve bro yardmc formu ierdii seenek aklamalaryla, deerlendiricinin seenekler arasndaki farklar ak biimde anlayarak alanlar aras puan farklarnn daha objektif olmassalanmtr. 
Bu makalede anlatlan yntem, Trkiye sivil savunmasnda nemli rol oynayan zel bir irkette 1 yl boyunca uygulanmtr. nsan kaynaklarnn etkin kullanm konusunda nemli gelimeler kaydedilmi; i istasyonlarna igren atama, personel eitim ihtiyalarnn tespiti kolaylam ve igren verimliliklerinin deerlendirilmesi analitik ve objektiflik kazanlmtr. 

Tablo 6. Atlye iin rnek kriter tanmlar
ATLYE N KRTERLER  MAKS. PUAN  SEENEK 1  SEENEK 2  SEENEK 3  SEENEK 4  SEENEK 5  
Emirleri Yerine Getirme  10  Verilen grev ve emirleri yerine getirmemektedir.  Verilen emir ve grevleri aksatmaktadr.  Verilen emir ve grevleri zamannda yerine getirmektedir.  Verilen emir ve grevleri beklenenden erken yerine getirmektedir.  Emir ve grev beklemeden ii ilgili her trl almayyapmaktadr.  
Bilgi ve Beceri Dzeyi  65   ile ilgili bilgi ve beceriden yoksundur.   ile ilgili temel bilgi ve beceriye sahiptir.   ile ilgili bilgi ve becerilerini gelitirmeye almaktadr.   ile ilgili bilgi ve becerilerin tmne sahiptir.  i ile ilgili tm bilgi,becerilere sahiptir. Bilgi ve deneyimini astlarngelitirmek iin kullanmaktadr.  

Tablo 7. Bro iin rnek kriter tanmlar
BRO N KRTERLER  MAKS. PUAN  SEENEK 1  SEENEK 2  SEENEK 3  SEENEK 4  SEENEK 5  
Liderlik  8  Liderlik vasflarndan yoksundur. Kurallarkesin ve katdr.  Otoriter liderlik tarznbenimsemitir. dl ve ceza ile ynetir.  alanlarileri konusunda ikna eder ve ynlendirir.  alanlaretkiler, motive eder ve ynlendirir.  Ekibine gven verir. Ekip ruhunu iletme hedeflerine gre ynlendirir.  
Sosyal likiler  5  ilikilerinde saygkurallardna kmaktadr.  Bakalarndinlemez, kendini dinlettirir.  Kapal ve ekingen bir yapya sahiptir.  Kendini dinlettirmekten ok bakalarndinler.  Kendini ifadede zorluk ekmez.  ile ilgili sorunlar sayglbir biimde zer.  


5. SONU VE NERLER 
Performans deerlendirme gnmzde karmak bir yapya sahiptir. Bunun asl nedeni retim sistemlerinin teknolojiye ayak uydurarak karmak bir hal almasdr. Bu karmak yaplar ierisinde yneticilerin bir performans deerlendirme ve lme sistemi kurmalarolduka zor olmaktadr. Birok mevcut performans lm sistemi bulunmakla birlikte bunlarn byk bir ounluu belli zel sistemler iin uygulanabilmektedir. Sistemdeki birtakm deimeler sonucunda mevcut formlar yetersiz kalm ve istenen kriterlerin bir ksmn kapsayamamlardr. Bu durum performans lmnde isteneni vermekten uzaktr. 
Bro ve atlye ilerinin birbirinden farkllklar gstermesi, performans lmnn her iki ksm iin farkl yaplmasn gerektirmi ve lm formlarbirbirinden ayrlmtr. 
Bu almada ncelikle mevcut performans lm yntemleri incelenerek birbirlerine gre eksik ynleri belirlenmitir. Ancak bu sistemlerin bir karmasyla ideal performans lmne daha yaklalabilecei belirlenmitir. Mevcut formlar iinden en iyileri seilerek bunlarn bilekesinden ideal bir tasarma ulalmaya allmtr. Bu amala, performans lmnde soyut kavramlar saysal ifadelere evirebilen ve yneticilerin verdii deer yarglarnn kontroln yapabilen AHP yntemi kullanlmaktadr. AHP yntemiyle genel ieriin nemli blmn temsil edebilen iki form seilip bunlarn birletirilmesiyle ideal bir form elde edilmitir. Formlarn ierdii kriter ve seenekler ayr ayrdeerlendirilerek atlye ve bro personeli iin iki farkl form oluturulmutur. 
Formlarn ierdii bilgilerle performans deerlendirmesi yaplmas sonraki blmde aadaki uygulamalar mmkn klmaktadr: 
1-cretlendirme:  deerlendirme almas ile birlikte yrtlecek uygulama ile iiler aldklarpuanlara baklarak cret braketleri iindeki hareketlerine gre cretlendirilebilir. 
2-alanlarn terfi ve kademe indirimi uygulamalar: alanlar deerlendirici tarafndan atanan puanlar deerlendirilerek terfi ve kademe indirimi uygulamalar yaplabilir.  
3-Personeli ikaz etme ve iten karma kararlar: alanlarn davransal, kiisel, teknik, genel kriterlere ve verimlilik ve etkinlik kriterlerine gre deerlendiren formlar sayesinde puandepartmandaki dier alanlara gre dk olan alan kolayca belirlenebilir ve kiinin sonraki puanlarna baklarak iten karma karar verilebilir. 
4-Bireysel ve rgtsel eitim ve geliim ihtiyalarnn belirlenmesi: Form ierdii kriterler ve aklamalar sayesinde eitim ve geliim ihtiyacolan alann belirlenmesinde kullanlabilir.  
5-alanlarla iletiim kurarak alanlarn performans geliimini destekleyici almalar: Deerlendirici yapt performans deerlendirme almasn sonularna gre belirledii alanlarla performans grmesi yaparak,alann motivasyonunu arttrc uygulamalar ile motivasyonunu ve ie olan ilgisini arttrabilir. 
6-gc gereksinimlerinin belirlenmesi: 
Performans deerlendirme verileri sonucu gzetim gereksinimi, bilgi ve beceri dzeyi, i tecrbesi, verimlilik ve etkinlik kriterleri gz nne alnarak igc gereksinimi belirlenebilir. 
Tasarlanan formlar performans lmnde gerekletirilmesi istenen birok konuyu sunmakta ve belli periyotlar dahilinde tekrarlanmasnkolaylatrmaktadr. Bylece ynetim kademesi daha rahat bir deerlendirme yapabilecektir. 
Atlye ve bro personeli saysnn fazla olmasuygulamada birtakm zorluklar getirebilir ve zaman alc olabilir. Bu nedenle gelecek almalar ierisinde, formlarn gnmz karmak yapsndaki deiimlere ok abuk adapte edilebildii ve bu konuda veri taban oluturan bir Karar Destek Sistemi yazlm zerinde almak yerinde olacaktr. Bu yazlm sayesinde her bir personelin zaman ierisindeki geliimi grsel bir ekilde yneticilere sunulabilecektir. 

